2008-03-19 Het maken van een documentaire


Jan van der Schans (gastspreker)


image073 Een documentaire is informatief en de mening of stelling van de maker komt er in tot uitdrukking. Een stelling en eindtekst moet altijd positief zijn. 


Jan maakt een vergelijking tussen het maken van een documentaire en het werk van het werk van een goede vakman. Als je die ziet, lijkt het zo gemakkelijk te gaan!
Voor het maken van een documentaire komt heel wat kijken: wordt het een rapportage, registratie of verslag?

Objectief?
Je maakt een selectie van beelden bij opnamen, het verhaal wordt ingekort.
In hoeverre blijft dit objectief? Helemaal objectief bestaat niet.
Een documentaire is een kolom van de hoofdredacteur; het gaat altijd over iets in de werkelijkheid.

Doelgroep
Bij het maken van een documentaire moet je ook rekening houden met een doelgroep. Zijn het leken? (veel toelichting nodig)
Zijn het kenners? (veel aspecten worden als bekend verondersteld)
Zijn het ouderen? (pas de muziek aan)
Zijn het kinderen? (pas het taalgebruik aan; laat een klein kind inspreken)
Is het de jury van de clubwedstrijd?

Premisse (Wat wil ik vertellen)?
B.v.: In de streek van Gouda wordt de beste kaas gemaakt. Subpremisse (argumenten): Het beste gras. De beste koeien. De boeren zijn (werken) het schoonst.
Dus: Film geen vies weiland, geen vieze sloot, manke koeien, geen troep in de kaasboerderij. Let op de achtergrond!

Hoe beginnen we?
Zoek een onderwerp met een goed verhaal en ga na of dit goed te verfilmen is, met de voorhanden middelen.
Doe heel veel onderzoek en verzamel heel veel informatie, zodat je veel van het onderwerp afweet.

Hoe kom je aan die informatie?

Van de kenner. Uit archieven. De bibliotheek. Van het Internet. Reisboeken.
Plaatselijke VVV: Heeft oppervlakkige informatie (om mee te beginnen).

Waar moet je op letten?

Dodelijk is: Je laat het onderwerp niet zien, waarover verteld wordt. Benoem geen dingen die je niet kunt zien.
Dus niet: "In de kerk vinden we het praalgraf van Willem van Oranje", als je er geen beeld van hebt.
Begin niet met: "Het praalgraf...7 onbekende prinsen", maar: "Onder deze fraaie graftombe ligt de Vader Des Vaderlands begraven"

Zet de info in de juiste volgorde op papier, maak niet constant een opsomming van jaartallen.
Maak er een opstel van; Laat het opstel aan een ander lezen (iemand die verstand van het onderwerp heeft) en vraag of wat hij of zij er van vindt.
Vraag waar het verhaal over gaat. Als het antwoord niet overeenkomt met wat jij bedoelde, moet je het opstel verbeteren.

Maak een goed scenario
Maak een goed draaiplan. 
Hoe ziet een scenario er uit (scenarist)?
Het scenario bestaat alleen uit tekst en handelingen, bv. :

Beeld

Eendenkooi van de weg gezien


Tekst 
Verscholen achter een muur van groen ligt in de Zoutenveense Polder... etc.

Beeld

Plas met eenden

Etc.



Om ervaring te krijgen, een goed scenario te schrijven, monteer je eigen werk eens een keer. Dan kom je de problemen tegen om er een goed verhaal van te maken, door de (on)mogelijkheden van het gefilmde! 
Nog een aantal tips van Jan:
  • Maak geen lange ingewikkelde zinsconstructies.
  • Gebruik niet te veel tussenzinnen
  • Probeer niet "leuk" te zijn
  • Schrijf nooit: "hier ziet u..."
  • Woorden als "deze" en "dit" zijn gevaarlijk om te gebruiken.
  • Als je "we" gebruikt, laat dan zien wie "we" zijn.
  • Wees kritisch op jezelf; beheers je de taal voldoende? Roep indien nodig de hulp van anderen in.


Het inspreken van de documentaire
Jan werkt als volgt:
De spreker krijg een scenario.
Hij vertoont geen beeld. De tekst wordt achterelkaar opgelezen en opgenomen in Adobe Pro Audition
Jan heeft een soort opnamestudio gecreëerd in een hoek, met geluiddempend materiaal, om films te kunnen inspreken, zonder echo's of storende geluiden.

Neem bij een verspreking de tekst opnieuw op. Schrijf bij 2 of 3x versprekingen de tekst opnieuw, want deze is dan te moeilijk. 

Vormgeving
Voice over: groot nadeel hiervan is: alles wat er gezegd wordt, moet je documenteren.

Interview
Begin een verhaal na antwoord op een vraag: B.v.: "Ik ben eigenlijk begonnen....etc"

Talking head: laat een man vertellen.

Combinatie van beide. 

Let op! Spreek niet in tijdens een opname: wel als geheugensteun.

Inhoud 
Maak een inleiding:

Waar ligt het gebied? 
Hoe is het ontstaan? Water scheiden/ natuur- weiland

Middenstuk
Het middenstuk bevat de kern van de film: gebruk een afsluitende zin met een titel er in zoals: verstilde Schoonheid – geniet van uw verstilde schoonheid

Slot van de film 
Zet er geen "EINDE" onder, maar sluit intuïtief af


Muziek:

Muziekkeuze=Passende muziek zoeken, zoeken, zoeken!
Aan de hand van een aantal filmvoorbeelden liet Jan zien wat hij met verschillende aspecten bedoelde.



 CluB Webmaster: John Riegen / Harry van der Burgt