2009-11-25 De stem bij de film (Willemien Rotteveel)




willemien rotteveel

Niet goed opgenomen, nog een keer doen....." 

Dat was de slotboodschap van Willemien Rotteveel, die ons deze avond een uitgebreide presentatie gaf over "De stem bij de film". Bij filmers beter bekend als de voice-over. Willemien Rotteveel is een bewogen filmster, lid van de HAF in Den Haag en betrokken bij veel filmproducties in onze provincie.

Zij is geen logopodiste, maar heeft wel een paar cursussen gevolgd in stemvorming voor het inspreken van films. Deze ervaring heeft ze al met leden van de HAF en van Het Toverlint op eerdere avonden gedeeld. Volgens haar is inspreken minstens zo belangrijk als de beelden.

Vaak is bij amateurs de volgorde: maken van prachtige beelden, snel een film monteren, muziekje eronder en klaar is de film. Het is dan vaak niet wat we ervan hadden verwacht.

Geluid is erg belangrijk en zonder in technische apparatuur en technische termen te vervallen vertelde Willemien hoe je zo goed mogelijk een film kan inspreken, zonder dat je direct de hulp moet inroepen van een beroepskracht. 

Maar dan moet je wel aan een aantal grondregels voldoen om een goede voice-over te bewerkstelligen. 


Een goede voice-over:

Heeft de film mooie beelden waar je lyrisch van kan worden, dan zou je een enthousiaste stem moeten hebben. Dat bereik je meestal door een hoge stem te hebben. 

Heb je beelden van bijvoorbeeld een natuurfilm, dan is een lage stem veel beter. Dat geeft dan rust aan je film. Om die stem nuances te bereiken zou je eerst ontspanningsoefeningen moeten doen, want je moet echt geheel ontspannen zijn. Zorg dat je stem uit je buik komt en niet vanuit je borst. Je borst is namelijk de klankkast van je lichaam. En als je vandaar uit spreekt dan heb je gegarandeerd adem te kort. 

Hoe bereik je, dat je stem vanuit je buik komt?

Goede vraag natuurlijk. Maar daar weet Willemien een afdoend antwoord op. Zorg dat je handen, armen, spierballen,nek, mond en wat al niet meer de aandacht krijgen om te ontspannen. De luchtwegen moeten ook de volle aandacht krijgen door ademhalingsoefeningen te doen. Pas dan, na ca. een kwartier hiermee bezig te zijn geweest ben je zover dat je kan beginnen met het inspreken. Doe dat staande, niet zittend of liggend in je luie stoel. Doe het verhaal 3, 4 of 5 keer , dan heb je een goede keuze.

Een stelregel is 120 woorden per minuut. De goede en snelle rekenaar komt dan uit op 2 woorden per seconde. Anderen komen op 130. Maak wel een goede tekst, praat de film niet vol maar geef aanvullende informatie bij de beelden.

Vergeet vooral niet om aan de zinsopbouw extra aandacht te schenken, want kromme zinnen verstoort toch echt wel het eindresultaat. Zorg ook dat de intonatie en grammaticale opbouw correct is. 

Volgens haar is eigenlijk iedere stem wel geschikt voor het inspreken van een film, maar als we daarover niet tevreden zijn mogen we natuurlijk best een ander vragen om dat te doen.

Vervolgens kregen we een aantal tips om ons goed voor te bereiden op het inspreken van een film.


De manier van ademen is heel belangrijk!
Een goede technische uitrusting legt feilloos onze stem-mingen- vast! Bedenk daarom dat onze 
spreekstem eerst als spraakstem voor een opname geoptimaliseerd moet worden. 

Goede controle over onze ademhaling is een voorwaarde om een goede geluidsregistratie te krijgen.
In de voorbereidingen ruim tijd inplannen om dit level, via ademhalingsoefeningen, te bereiken.
Ademhalingstechniek leren is oefenen.
Meestal ademen we ‘te hoog ‘in, en niet vanuit onze ‘onderbuik’. Ook ademhalingsritme is erg van belang.
Technieken om dit onder de knie te krijgen zijn door Willemien besproken. Met een geleerd woord hebben we het hierbij over 
PMR, progressive muscle relaxation.

 

Adem door de mond;

Keel open;

Voor laag geluid: buik naar voren;

Lichaam ontspannen: HOE?

Gebruik de PMR-methode (progressive Muscle relaxation Methode) dwz

span alle spieren een voor een 10 seconden aan en daarna 10 seconden weer ontspannen! Doe elk “onderdeel” van je lichaam apart en doe alle oefeningen ZITTEND op een stoel;

doe daarna de ademhalingsoefeningen STAAND, met ontspannen, ietsje doorgezakte knieen;

hygienisch ademen doe je door je kin ietsje naar beneden te laten zakken; de kruin wordt het hoogste punt!

DRINK ABSOLUUT voor het inspreken GEEN ALCOHOL! Ook trouwens geen melk, koffie etc.... EIGENLIJK komt wat je wel mag neer op WATER!

Inademen is meestal geen probleem, uitademen wel! Probeer daarom zolang mogelijk het uitademen aan te houden (Probeer uit op je hand!);

Oefen met het uitademen in korte pufjes;

En ook met het alles in een keer uitademen!Oefen met zinnen als “mijn naam is....., ik woon in... ik ben.... etc etc”, spreek dat soort zinnen in een adem uit (en doe dat in je hand want dan hoor je je eigen stem het best).

Mondoefeningen: laat alles hangen en roep: “aaaaaaaaaaaaaaaahhhhhhhhhh”, “brrrrrrrrrrrrrrrr” etc

Voor velen zal dit wat vreemd overkomen, maar het bevorderd wel de kwaliteit van ingesproken tekst.


Ook de gebruikte taal is belangrijk!
Naast de voorbereidingen die we voor ons stemgeluid moeten treffen dienen we attent te zijn op;
de grammatica, het taalgebruik, onze accenten en het niet teveel gebruiken van bijzinnen.
Zorg er voor dat je tekst, volledig uitgeschreven, voor je hebt liggen.
Spreek de hele tekst in een keer uit en herhaal dat drie, vier keer. Bij een fout, roep “herstel” en doe de zin gewoon opnieuw! Blijf gewoon doorgaan met de tekst, want dan hou je de condities constant! Bij de montage kan het overbodige er toch uit.

SPREKEN IS NIET ALLEEN WOORDEN MAAR OOK PAUZES EN STILTES;

Let op valkuilen in de Nederlandse taal: “een aantal jongeren gaat....”, “een paar miljoen mensenloopt.......”. Vaak gebruiken mensen foutief de meervoudsvorm. Tip van Willemien: herformuleer je zin als je het niet zeker weet!

Voorbeeldfilms:

Hierna kregen we een aantal geluidsfragmenten te horen, waarbij verschillende professionele stemmen als korte voorbeelden werden gebruikt. Hieruit kwamen de grote verschillen en mogelijkheden duidelijk naar voren. Ook in de beide vertoonde films was de spreekstem belangrijk. Bij "Het huis van de gemeente.. (Buuren)" werd een vrouwenstem gebruikt.

We worden attent gemaakt op het ontbreken van beelden waarover in de tekst wordt gesproken.
De onverstaanbaarheid van geïnterviewden valt direct op. Sprongen in het geluidsniveau zijn duidelijk een gevolg van montage fouten. De voice-over is van Dita Janssen.

Bij de film "Zwillbrocker Venn" horen we de stem van een man. Fouten in het geluid (en zichtbaar bij foutief gemonteerde overgangen in het beeld) vallen snel op. Bij deze film is geen externe muziek toegevoegd. ’Stiltes’ doen het goed in deze natuurfilm.


Techniek niet geheel onbelangrijk!

Dat de techniek niet helemaal onbelangrijk is bleek ook uit de voorbeelden van verschillende microfoons in verschillende opname situaties. De categorie microfoon van € 10 en de eenvoudige webcam met ingebouwde microfoon kunnen we beter vergeten. Zonde van alle moeite.  Dan de eigen microfoon van de filmcamera eveneens met zijn beperkingen. Meeluisteren, met een oortje bij de opname is hierbij aanbevolen.

We hoorden ook wat betere microfoon, al of niet met geluiddempende box en plopscherm. De resultaten zijn vergelijkbaar met onze eigen microfoontesten van enkele weken geleden (zie verslag van 30 september).

De meer professionele microfoons zijn vaak voorzien van attributen die nog meer bijdragen aan de opnamekwaliteit. In een geluidsstudio ontbreken ze niet: akoestische bekleding, geluidscabines, plopfilter en windkap op de microfoon. Statief en lessenaar met instelbare hoogte, de microfoonhengel en ( als luxe ) de autocue.

Aan de kwaliteit kunnen we na opname nog wel wat sleutelen met programma's als Audition (door Willemien gebruikt) en Audacity (gratis voor PC/Mac en gebruikt bij onze testen).


Belangrijke punten als samenvatting: 

zorg dat sprekers en voice over in je film helder en goed verstaanbaar zijn;

weet (als filmmaker) wat je vertelt (ipv dat je vertelt wat je weet!!!);

als je stemmen opneemt, zorg er dan voor dat dat in .wav is (en niet .mp3)

als basis moet er een goede tekst zijn (dwz grammaticaal juist en passend bij de situatie; LET OP: een goede grammatica valt niet op! maar fouten des te meer dus laat je tekst vooraf controleren!!!;

Stel het maximum aantal woorden op 120-130 per minuut, ofwel 2 per seconde.

Als mensen snel praten gaat de stem automatisch omhoog; dat is bij reclames nog wel aanvaardbaar maar bij documentaires absoluut onaantrekkelijk;

Maak niet te korte maar vooral ook niet te lange zinnen! Stem de tekst af op je onderwerp, publiek, doelgroep etc. Let in dat verband op typische schrijf- of spreektaal (afhankelijk van de doelgroep);

Stemkeuze: je kunt voor de Voice-Over kiezen uit de stem van een man (i.h.a: lager en daardoor komt zo’n manmenstem kalmer en rustiger over), een vrouw (i.h.a hoger en daardoor meer geschikt voor blije, enthousiaste of juist boze boodschappen) of een kind. Als je kinderen wilt bereiken dan is een hoge stem aantrekkelijker, maar pas op bij de boze stem. Dat kan kinderen ook juist intimideren. Belangrijkste is dat de stem rustig is en gebruik maakt van de juiste ademhaling.


Willemien bedankt voor je prachtige verhaal.


 CluB Webmaster: John Riegen / Harry van der Burgt