Opname: Documentaire maken

pinnacle-logo"


De afgelopen jaren zijn diverse documentairefilms doorgebroken naar het normale filmcircuit. Films als Farenheight 911 en Supersize Me vormen een uitdaging voor de kijker op een manier die voor de meeste Hollywood-films niet mogelijk is. Ook op kleinere schaal wordt het steeds makkelijker voor iedereen om documentaires te maken en er een publiek voor te vinden via YouTube, filmfestivals of zelfs op TV. 

Als u in bezit bent van Pinnacle Studio, een camcorder van redelijke kwaliteit en een microfoon, staat niets u meer in de weg om nu uw eigen documentaires, rapportages en feitenprogramma's te gaan maken. 

In de komende maanden behandelen we alle stadia van het maken van een boeiende documentaire, vanaf het eerste idee tot en met het vinden van een publiek voor uw voltooide productie. 

Uw onderwerp kiezen


Voordat u de camcorder pakt en begint met opnemen, zou u zichzelf een paar serieuze vragen moeten stellen: 

Waar gaat uw film over? - Niet alleen het oppervlakkige onderwerp, maar ook waarop u zich echt wilt richten. De film 'Red hot ballroom' - een van de beste documentaires van de afgelopen jaren - ging, oppervlakkig gezien, over een danswedstrijd. In werkelijkheid ging de film over de wensen en dromen van kinderen van verschillende achtergronden. Denk erover na waarom u persoonlijk geïnteresseerd bent in het onderwerp, en wat u met uw film wilt laten zien. 

Kunt u het opnemen? - hebt u de toegang die u nodig hebt om de interviews en het materiaal op te nemen waarmee u de film kunt laten werken? Als u moet filmen in een voetbalstadion of bij een rockconcert, kunt u daarvoor dan toestemming krijgen? Als u in de Amazone moet filmen, kunt u daar dan komen? Als u materiaal nodig hebt van de maanlanding, is dat beschikbaar (jazeker: Nasa stelt al haar filmmateriaal gratis beschikbaar aan elke filmmaker die het wil gebruiken). 

Hoe lang wordt het programma en wat is de doelgroep? Deze twee vragen houden verband met elkaar. TV-documentaires zijn gewoonlijk 50 minuten lang (een uur inclusief reclameblokken). Programma's voor YouTube kunnen niet langer zijn dan 10 minuten. Documentaires voor fourdocs (http://blogs.channel4.com/fourdocs/) duren drie minuten. Documentaires voor de bioscoop zijn meestal anderhalf uur lang. Op filmfestivals worden zowel korte (rond 10-20 minuten) als langere films (meer dan 50 minuten) vertoond, hoewel elk festival zijn eigen voorwaarden heeft. De keuze die u maakt over lengte en doelgroep bepaalt een groot deel van uw andere keuzes. Een documentaire voor online moet continu de aandacht vasthouden. Kijkers haken na een paar seconden af als het niet boeiend genoeg is. Een bioscoopfilm mag langzamer zijn. 

Planning


Wanneer u eenmaal weet wat u wilt gaan doen, kunt u gaan nadenken over de manier waarop u dit voor elkaar gaat krijgen. 

De meeste documentaires bestaan voor een flink deel uit interviews met personen die veel van het onderwerp afweten, of persoonlijk betrokken zijn bij de 'actie' van de film. Beslis zo snel mogelijk wie dit zijn en zorg dat u er zeker van bent dat ze mee willen werken met u. Wees u bewust van welke informatie u van elk van deze geïnterviewden wilt hebben, en probeer mensen te vinden die interessant zijn en boeiend kunnen vertellen. 

Kijk uit naar sterke persoonlijkheden. Goede films volgen vaak het pad van een interessante persoon of groep personen door een gebeurtenis die hun leven voorgoed heeft veranderd. Als u iemand kunt vinden die interessant genoeg is en u erbij kunt zijn met de camera terwijl hun wereld verandert, dan is uw film al half gemaakt. Als u geen boeiende persoonlijkheden in uw documentaire hebt, zult u extra hard moeten werken om het verhaal te kiezen dat de hele productie verbindt. 

Begin met het maken van een ruw storyboard of script. Uiteraard kunt u niet precies regel voor regel weten wat er in uw film gaat gebeuren, maar het is belangrijk dat u de film kunt verdelen in scènes en begint na te denken over wat voor opnamen u voor elke scène nodig hebt. 

Als uw film 50 minuten lang moet worden, splitst u deze op in delen van 5-10 minuten en maakt u een eerste schets van wat u in elk deel verwacht. Op die manier kunt u snel uitvinden hoe uw project gaat werken en hoe het verhaal zich ontrolt. Tijdens het plannen, opnemen en bewerken zullen er zeker dingen veranderen, maar als u met een duidelijke schets begint weet u welke scènes u kunt laten vallen als zich een nieuwe mogelijkheid voordoet, en welk gat u moet opvullen wanneer een geïnterviewde afhaakt. 

Hoe meer u over uw film weet voordat u begint met opnemen, hoe makkelijker de klus zal zijn. 

De verteller


Wanneer het tijd is voor de montage, moet u de hele film samen zien te brengen tot een logisch verhaal. Dit is vaak de taak van de verteller. Beslis voordat u begint of de verteller deel uitmaakt van het verhaal (in film van Michael Moore is de verteller altijd de drijvende factor achter het verhaal) of enkel op de achtergrond het verhaal aan elkaar praat (in een film van David Attenborough blijft de verteller voornamelijk op de achtergrond). 

Bedenk ook of u de verteller in beeld wilt brengen of alleen een voiceover wilt gebruiken. Over het algemeen is het zo dat hoe meer de verteller persoonlijk bij het verhaal is betrokken, hoe meer deze in beeld zal moeten zijn. Dat betekent vaak dat ook die op locatie moeten worden gefilmd.

Als u denkt dat u goed weet hoe het programma gaat werken, kan het soms de moeite waard zijn een script te maken voor de verteller voordat u begint met filmen. Wees er echter op voorbereid alles te veranderen wanneer de camera eenmaal loopt. 

Toestemming

Neem indien mogelijk van tevoren contact op met alle sprekers en locaties om er zeker van te zijn dat die er geen probleem mee hebben om te worden gefilmd. Als u van plan bent u werk op enige manier in het openbaar te vertonen, moet u daarnaast iedereen in de film en alle eigenaren van locaties waar u deze hebt opgenomen zo ver zien te krijgen een vrijgave te ondertekenen (voorbeelden hiervan kunt u online vinden, bijvoorbeeld hier: http://www.channel4.com/fourdocs/media/p/release_form.pdf ). Met deze documenten wordt eenvoudig bevestigd dat alle betrokkenen ermee akkoord gaan dat u de film monteert zoals u maar wilt. Dit lijkt misschien wat overbodig, maar als uw productie online of op TV terechtkomt en iemand vraagtekens zet bij wat u ervan hebt gemaakt, zult u blij zijn dat u die schriftelijke toestemming hebt geregeld. 


Evenementen




Als u iets documenteert dat op dat moment voor uw neus gebeurt, of het nu een geplande gebeurtenis is of een spontaan iets, dan zult u nooit precies weten wat er het volgende moment gaat gebeuren. Dat betekent dat u moet plannen. U moet zo veel mogelijk weten wat u kunt verwachten dat er gebeurt, en hoe u dit gaat filmen, waarbij u van tevoren besluit waar uzelf en de camera zich zullen bevinden en een lijst maakt van de opnamen en cutaways die u wilt maken.

Dit is nog belangrijker wanneer dingen plotseling veranderen en u direct moet reageren, want als u weet wat u absoluut nodig hebt kunt u veel sneller reageren wanneer zich onverwachte gebeurtenissen voordoen.

Probeer altijd een mix te krijgen van opnamen veraf waarin u de hele scène opneemt, en van close-ups van details. Beperk de camerabewegingen tot een minimum, en probeer indien mogelijk 10 seconden of meer voor en na elke camerabeweging op te nemen zodat u meer mogelijkheden hebt bij de montage. Zorg er tot slot voor dat elke opname minimaal 10 seconden duurt. Een cutaway van 2 seconden is maar zelden bruikbaar.

Interviews

In een interview hebt u enige controle over de opnameomgeving, dus maak daar gebruik van. Probeer de belichting goed te krijgen, de opname goed op te stellen en geluid van buitenaf (met name muziek) uit te sluiten. Hoe u de opname ook inkadert, plaats de ogen van uw subject op ongeveer een derde van de bovenkant van het beeld en zorg dat deze de interviewer aankijkt en niet in de camera kijkt. Stel open vragen die niet met een simpel ja of nee beantwoord kunnen worden, en houd altijd een notitie bij de hand met een paar verschillende manieren waarop u elke belangrijke vraag kunt stellen, zodat u de antwoorden in verschillende bewoordingen kunt opnemen.

Cutaways


Wat u ook aan het filmen bent, u wilt zich natuurlijk concentreren op de belangrijkste actie. Zorg er echter voor dat u daarnaast zoveel mogelijk cutaway-opnamen maakt als u maar kunt. Cutaways zijn onontbeerlijk om tijdens de montage de rest van de actie in context te plaatsen en te zorgen dat u deze op de gewenste manier kunt monteren. Een scène van een sportevenement is bijvoorbeeld veel makkelijker te monteren als u enkele opnamen van het publiek erin kunt monteren. Op dezelfde manier maken een paar opnamen van de handgebaren van de geïnterviewde, of zelfs van de kamer waarin deze zich bevindt uw interview een stuk eenvoudiger te monteren.

Geluid


Als er iets is dat een professionele videoproductie onderscheidt van een amateurvideo, dan is het wel de geluidskwaliteit. Als u niet kunt verstaan wat de geïnterviewde zegt, doet het er verder weinig toe hoe interessant deze is of wat hij of zij te vertellen heeft. Aan de andere kant kunt u, als de geluidskwaliteit helder en duidelijk is, wegkomen met instabiel camerawerk, gebrek aan focus of slecht ingekaderde opnamen.

Geluid is vaak het laatste waar u aan denkt tijdens het opnemen, maar in werkelijkheid zou u daar juist te allen tijde rekening mee moeten houden. Zelfs als u een camera hebt van behoorlijk goede kwaliteit is de kans groot dat de microfoon er een is voor algemene doeleinden, ontworpen om geluid op te pikken van overal eromheen. Wanneer u zich wilt concentreren op één bepaald geluid – bijvoorbeeld de stem van de geïnterviewde – dan is dat een slechte zaak.

Voor interviews kunt u het geluidsprobleem snel een goedkoop oplossen. Een opspeldmicrofoon kost ongeveer € 35 en kan direct op de microfooningang van uw camcorder worden aangesloten. Deze neemt alleen geluid op van ongeveer 30 cm eromheen, zodat u zelfs bij een opname langs een drukke weg maar heel weinig verkeersgeluiden zult opnemen.

Als u een goede microfoon zoekt voor allerlei doeleinden, kunt u een lange dunne richtmicrofoon proberen die u aansluit op de ‘schoenaansluiting’ bovenop uw camcorder. Deze zijn duurder, maar speciaal ontworpen om alleen geluid van recht ervoor op te nemen.

Film altijd met een op de camera aangesloten koptelefoon op, zodat u het geluid kunt monitoren, en wees niet bang de opname over te doen als u niet tevreden bent met het resultaat.

De papieren montage


Uw grootste probleem als editor van een feitelijke film is de enorme hoeveelheid materiaal waarmee u te maken hebt. Aangezien uw project niet op een script is gebaseerd, betekent dit dat u alles moet opnemen waarvan u denkt dat u het mogelijk zou kunnen gebruiken. Uw eerste taak is dus het doornemen van al die uren materiaal om de scènes, opnamen en momenten te vinden waaruit uw programma zal gaan bestaan.

Deze eerste belangrijke stap kunt u vaak uitvoeren voordat u Pinnacle Studio zelfs maar opent. Bekijk uw opgenomen materiaal met papier en pen bij de hand, en noteer de opnamen die u zeker wilt gebruiken, en de opnamen die het zelfs niet waard zijn op te nemen naar de vaste schijf.

Laat de teller van de camera indien mogelijk meelopen op het scherm, en noteer de tijden op de band waar nuttige opnamen staan. Met deze informatie kunt u beginnen met nadenken over hoe de verschillende delen van uw programma worden ingedeeld wanneer u begint met monteren.

U bent dan ook in staat te beslissen welke gedeelten u meteen kunt weggooien, zodat u tijd en schijfruimte kunt besparen door deze niet op te nemen naar de PC.

De ruwe montage


De ruwe montage is uw eerste montage. Hier ontdekt u het verhaal van uw film. Als het goed is hebt u al een redelijk idee over de structuur van het programma en hoe de verschillende scènes en interviews in elkaar zullen passen om het verhaal te vormen. U bent hier nog niet bezig met het produceren van een voltooide film, u bent alleen uw meest bruikbare materiaal in een volgorde aan het zetten die het verhaal vertelt dat u probeert te vertellen.

Maak u niet druk over hoe goed het eruit ziet. Concentreer u op het verhaal, en plaats op de gedeelten waar gesproken tekst moet komen enkele clips die u daarvoor wilt gebruiken. Het kan een goed idee zijn wat tekstschermen in te voegen, zodat u een idee hebt wat u aan tekst moet inspreken.

Wanneer u klaar bent, kunt u het gehele programma bekijken en een goed idee krijgen van het verhaal dat wordt verteld.

Interviews knippen


Interviews kunnen vaak wel een uur lang zijn, zonder onderbreking. Het kan lastig worden exact die paar seconden die u nodig hebt te vinden. De beste methode is het gehele interview op het einde van de tijdlijn te plaatsen, en vervolgens het scheermesgereedschap te gebruiken om de delen die u niet nodig hebt weg te snijden en te verwijderen.

Terwijl u bezig bent, houdt u langzamerhand steeds minder clips over tot uw interview uit een overzichtelijke selectie bruikbare opnamen bestaat.

De montage verfijnen

Nu de belangrijkste delen op hun plaats staan, kunt u beginnen uw montage bij te werken. U kunt beginnen met het plaatsen van cutaways over de interviews, het bijsnijden van opnamen zodat deze exact beginnen en eindigen waar u wilt, en het verwijderen van opnamen of zelfs scènes die niets bijdragen aan uw voltooide programma.

Deze fase kan het meest langdurige en meest frustrerende deel van het proces zijn, maar hoe kritischer u bent over het perfect krijgen van elke opname, hoe beter uw uiteindelijke film zal zijn.


Nu we onze documentaire hebben teruggebracht van uren aan opnamemateriaal tot slechts de scènes die we nodig hebben, is het tijd om alles in elkaar te zetten met behulp van gesproken tekst, muziek en bijschriften. 




Scripts en gesproken tekst


Waarschijnlijk zult u merken dat er delen van het verhaal ontbreken wanneer u uw feitelijke film hebt gemonteerd. In andere woorden, de interviews en beelden kunnen een deel van het verhaal vertellen, maar andere delen zullen moeten worden verhelderd, uitgelegd of eenvoudig aan elkaar worden gekoppeld, zodat ze begrijpelijk en vloeiend worden. 
Daar komt u, de filmmaker, bij kijken. U geeft uw eigen perspectief op wat er in de film gebeurt en laat de film het verhaal vertellen dat u wilt vertellen. U kunt dit op verschillende manieren doen, maar gewoonlijk worden hiervoor tekstschermen of een ingesproken voice-over gebruikt. 

Als u vindt dat het verhaal van uw film grotendeels begrijpelijk is en enkel een beetje uitleg nodig heeft, kunt u daarvoor een paar tekstschermen gebruiken (het belangrijkste hierbij is om het kort te houden - maximaal 30 woorden per keer op het scherm). 

Meestal zult u echter een script moeten schrijven en een voice-over moeten opnemen. Houd hierbij rekening met het volgende: 

1 Snelheid: de meeste vertellers spreken met een snelheid van 100-120 worden per minuut. Schrijf dus duidelijk en bondig.
2 Taal: houd het taalgebruik eenvoudig en direct. Veel bijvoeglijke naamwoorden en bloemrijke beschrijvingen leiden af.
3 Herhaling: zorg dat u niet steeds de dingen herhaalt die uw geïnterviewden net hebben gezegd. Probeer in elke zin iets nieuws te zeggen.
4 Respect: respecteer de intelligentie van uw kijkers. Er is niets erger dan naar een programma kijken waarin u wordt toegesproken alsof u achterlijk was. De beste documentaires versimpelen het verhaal niet teveel.
5 Wie bent u? Beslis wie u bent als verteller - een onpartijdige toeschouwer of onderdeel van de actie. Als de film deels gaat over hoe u de film hebt gemaakt (zoals de films van Michael Moore of Louis Theroux), kunt u zelf in beeld verschijnen en informele spreektaal gebruiken. Als de verteller geen deel uitmaakt van de actie (zoals in films van David Attenborough), spreekt u onafhankelijker en formeler.
6 Dekkende opnamen: tenzij de verteller in beeld is, moet er iets anders in beeld zijn. Kies relevante opnamen en denk eraan daarnaar indien nodig te verwijzen in het script.


Sfeer


De verteller maakt het verhaal van uw film tot een geheel, maar ook hierbij zijn veranderingen van tempo en sfeer noodzakelijk. U kunt een hiermee een heel eind komen met uw opnamen en de inhoud van het verhaal, maar het kiezen van de juiste muziek om in en uit te faden over visuele montages of zachtjes onder de gesproken tekst te laten afspelen kan helpen bij het bepalen van de sfeer. 

U kunt geen commerciële muziek gebruiken voor een productie die u in het openbaar wilt vertonen (op YouTube plaatsen valt hier ook onder). U kunt wel voor weinig geld rechtenvrije muziek kopen op sites als www.productiontrax.com, die u voor al uw videowerk kunt gebruiken. 

Het belangrijkste hierbij uw scènes niet te laten overheersen door de muziek, of de kijker teveel 'voor te schrijven' hoe die zich bij een scène zou moeten voelen als dat niet duidelijk wordt door het verhaal. Gebruik muziek om te benadrukken wat er in de film gebeurt, niet om emotie of opwinding 'erin te plakken' wanneer dat niet op zijn plaats is. 

Muziek kan een geluidseffect zijn, en geluidseffecten kunnen muziek zijn. Stilte, of het originele geluid van uw video kan even effectief zijn als muziek. Probeer de audio als één geheel te zien. 

Bovenstaand hebben we de verschillende stadia behandeld van het opnemen en monteren van een feitelijke film met Pinnacle Studio, maar geen enkel videoproject is compleet zonder een publiek. 

Gelukkig is er dankzij de beschikbaarheid van camcorders met TV-kwaliteit voor consumenten en programma's als Pinnacle Studio een ware revolutie op het gebied van eigen videoproducties op gang gekomen, zodat er nu vele manieren zijn om uw film onder de aandacht van een publiek te brengen. 

Online

De eenvoudigste manier om uw werk te laten zien is het te uploaden naar een site als YouTube of Yahoo (zolang uw project maar niet langer is dan 10 minuten). Het is heel eenvoudig (u kunt het zelfs direct vanuit de tijdlijn van Studio doen). Klik op het tabblad Film maken en selecteer de optie Web. 

U zult een paar goede tags (zoekwoorden) moeten toevoegen, en in elk geval wat werk moeten verrichten om uw video te promoten bij potentiële kijkers, maar als u dat op de juiste manier doet kunt u al snel een behoorlijk publiek bereiken. 

Festivals

We hebben allemaal wel van het filmfestival van Cannes gehoord, waar filmmakers van over de hele wereld hun werk komen vertonen in de hoop te worden opgemerkt door de grote studio's. Maar Cannes is slechts één van de letterlijk duizenden festivals die jaarlijks overal ter wereld worden gehouden. 

Sommige filmmakers kunnen maanden doorbrengen met van het ene festival naar het andere te gaan in een continue rondgang langs premières en bijeenkomsten, allemaal betaald door de festivals zelf. 

Voor minder prestigieuze producties is het inzenden van projecten bij de kleinere festivals een goede manier om een publiek voor uw film te krijgen, mensen te ontmoeten en inzicht te krijgen in het hele proces. 

Bij de meeste festivals kunt u ze gratis of goedkoop inzenden. Hoewel het veel tijd kan kosten en u geen enkele garantie hebt dat uw film daar zal worden uitgekozen, hebt u wel het grote voordeel dat deze door ervaren critici wordt bekeken en beoordeeld. 

Een goede plek om te beginnen is www.withoutabox.com - een site die u toegang geeft tot het inzendingsproces voor duizenden festivals. 

TV

Tenzij uw documentaire uitzonderlijk goed is samengesteld en materiaal bevat dat TV-stations nergens anders kunnen krijgen, is de kans dat u hem aan een nationale zender kunt verkopen erg klein. Lokale zenders en andere kabel-TV-bedrijven zijn echter een ander verhaal. Elk daarvan heeft andere behoeften en standaarden, en er is niets dat u tegenhoudt exemplaren van uw werk op te sturen naar de redacties van dergelijke zenders. Ook als het niet wordt uitgezonden kan uw werk dienst doen als visitekaartje, waardoor u mogelijk de kans krijgt andere projecten te bespreken. 

Als u echter zelf niet echt over verkoperskwaliteiten beschikt, kunt u proberen uw project bij een distributeur onder te brengen. Distributeurs zijn bedrijven die filmmakers vertegenwoordigen en hun werk naar TV-kanalen overal ter wereld brengen. Wees u er echter van bewust dat distributeurs gewoonlijk een zeer hoge technische kwaliteit van het werk eisen, en als een distributeur u vertegenwoordigt zal die een aanzienlijk deel van de opbrengsten opeisen. Het grote voordeel is dat de verkoop en al het promotionele werk door hen voor u wordt afgehandeld. 

Neem indien mogelijk van tevoren contact op met alle sprekers en locaties om er zeker van te zijn dat die er geen probleem mee hebben om te worden gefilmd. Als u van plan bent u werk op enige manier in het openbaar te vertonen, moet u daarnaast iedereen in de film en alle eigenaren van locaties waar u deze hebt opgenomen zo ver zien te krijgen een vrijgave te ondertekenen (voorbeelden hiervan kunt u online vinden, bijvoorbeeld hier: http://www.channel4.com/fourdocs/media/p/release_form.pdf ). Met deze documenten wordt eenvoudig bevestigd dat alle betrokkenen ermee akkoord gaan dat u de film monteert zoals u maar wilt. Dit lijkt misschien wat overbodig, maar als uw productie online of op TV terechtkomt en iemand vraagtekens zet bij wat u ervan hebt gemaakt, zult u blij zijn dat u die schriftelijke toestemming hebt geregeld. 


Evenementen



Als u iets documenteert dat op dat moment voor uw neus gebeurt, of het nu een geplande gebeurtenis is of een spontaan iets, dan zult u nooit precies weten wat er het volgende moment gaat gebeuren. Dat betekent dat u moet plannen. U moet zo veel mogelijk weten wat u kunt verwachten dat er gebeurt, en hoe u dit gaat filmen, waarbij u van tevoren besluit waar uzelf en de camera zich zullen bevinden en een lijst maakt van de opnamen en cutaways die u wilt maken.


Dit is nog belangrijker wanneer dingen plotseling veranderen en u direct moet reageren, want als u weet wat u absoluut nodig hebt kunt u veel sneller reageren wanneer zich onverwachte gebeurtenissen voordoen.

Probeer altijd een mix te krijgen van opnamen veraf waarin u de hele scène opneemt, en van close-ups van details. Beperk de camerabewegingen tot een minimum, en probeer indien mogelijk 10 seconden of meer voor en na elke camerabeweging op te nemen zodat u meer mogelijkheden hebt bij de montage. Zorg er tot slot voor dat elke opname minimaal 10 seconden duurt. Een cutaway van 2 seconden is maar zelden bruikbaar.

Interviews

In een interview hebt u enige controle over de opnameomgeving, dus maak daar gebruik van. Probeer de belichting goed te krijgen, de opname goed op te stellen en geluid van buitenaf (met name muziek) uit te sluiten. Hoe u de opname ook inkadert, plaats de ogen van uw subject op ongeveer een derde van de bovenkant van het beeld en zorg dat deze de interviewer aankijkt en niet in de camera kijkt. Stel open vragen die niet met een simpel ja of nee beantwoord kunnen worden, en houd altijd een notitie bij de hand met een paar verschillende manieren waarop u elke belangrijke vraag kunt stellen, zodat u de antwoorden in verschillende bewoordingen kunt opnemen.

Cutaways

Wat u ook aan het filmen bent, u wilt zich natuurlijk concentreren op de belangrijkste actie. Zorg er echter voor dat u daarnaast zoveel mogelijk cutaway-opnamen maakt als u maar kunt. Cutaways zijn onontbeerlijk om tijdens de montage de rest van de actie in context te plaatsen en te zorgen dat u deze op de gewenste manier kunt monteren. Een scène van een sportevenement is bijvoorbeeld veel makkelijker te monteren als u enkele opnamen van het publiek erin kunt monteren. Op dezelfde manier maken een paar opnamen van de handgebaren van de geïnterviewde, of zelfs van de kamer waarin deze zich bevindt uw interview een stuk eenvoudiger te monteren.

Geluid

Als er iets is dat een professionele videoproductie onderscheidt van een amateurvideo, dan is het wel de geluidskwaliteit. Als u niet kunt verstaan wat de geïnterviewde zegt, doet het er verder weinig toe hoe interessant deze is of wat hij of zij te vertellen heeft. Aan de andere kant kunt u, als de geluidskwaliteit helder en duidelijk is, wegkomen met instabiel camerawerk, gebrek aan focus of slecht ingekaderde opnamen.


Geluid is vaak het laatste waar u aan denkt tijdens het opnemen, maar in werkelijkheid zou u daar juist te allen tijde rekening mee moeten houden. Zelfs als u een camera hebt van behoorlijk goede kwaliteit is de kans groot dat de microfoon er een is voor algemene doeleinden, ontworpen om geluid op te pikken van overal eromheen. Wanneer u zich wilt concentreren op één bepaald geluid – bijvoorbeeld de stem van de geïnterviewde – dan is dat een slechte zaak.

Voor interviews kunt u het geluidsprobleem snel een goedkoop oplossen. Een opspeldmicrofoon kost ongeveer € 35 en kan direct op de microfooningang van uw camcorder worden aangesloten. Deze neemt alleen geluid op van ongeveer 30 cm eromheen, zodat u zelfs bij een opname langs een drukke weg maar heel weinig verkeersgeluiden zult opnemen.

Als u een goede microfoon zoekt voor allerlei doeleinden, kunt u een lange dunne richtmicrofoon proberen die u aansluit op de ‘schoenaansluiting’ bovenop uw camcorder. Deze zijn duurder, maar speciaal ontworpen om alleen geluid van recht ervoor op te nemen.

Film altijd met een op de camera aangesloten koptelefoon op, zodat u het geluid kunt monitoren, en wees niet bang de opname over te doen als u niet tevreden bent met het resultaat.

De papieren montage

Uw grootste probleem als editor van een feitelijke film is de enorme hoeveelheid materiaal waarmee u te maken hebt. Aangezien uw project niet op een script is gebaseerd, betekent dit dat u alles moet opnemen waarvan u denkt dat u het mogelijk zou kunnen gebruiken. Uw eerste taak is dus het doornemen van al die uren materiaal om de scènes, opnamen en momenten te vinden waaruit uw programma zal gaan bestaan.


Deze eerste belangrijke stap kunt u vaak uitvoeren voordat u Pinnacle Studio zelfs maar opent. Bekijk uw opgenomen materiaal met papier en pen bij de hand, en noteer de opnamen die u zeker wilt gebruiken, en de opnamen die het zelfs niet waard zijn op te nemen naar de vaste schijf.

Laat de teller van de camera indien mogelijk meelopen op het scherm, en noteer de tijden op de band waar nuttige opnamen staan. Met deze informatie kunt u beginnen met nadenken over hoe de verschillende delen van uw programma worden ingedeeld wanneer u begint met monteren.

U bent dan ook in staat te beslissen welke gedeelten u meteen kunt weggooien, zodat u tijd en schijfruimte kunt besparen door deze niet op te nemen naar de PC.

De ruwe montage

De ruwe montage is uw eerste montage. Hier ontdekt u het verhaal van uw film. Als het goed is hebt u al een redelijk idee over de structuur van het programma en hoe de verschillende scènes en interviews in elkaar zullen passen om het verhaal te vormen. U bent hier nog niet bezig met het produceren van een voltooide film, u bent alleen uw meest bruikbare materiaal in een volgorde aan het zetten die het verhaal vertelt dat u probeert te vertellen.


Maak u niet druk over hoe goed het eruit ziet. Concentreer u op het verhaal, en plaats op de gedeelten waar gesproken tekst moet komen enkele clips die u daarvoor wilt gebruiken. Het kan een goed idee zijn wat tekstschermen in te voegen, zodat u een idee hebt wat u aan tekst moet inspreken.

Wanneer u klaar bent, kunt u het gehele programma bekijken en een goed idee krijgen van het verhaal dat wordt verteld.

Interviews knippen

Interviews kunnen vaak wel een uur lang zijn, zonder onderbreking. Het kan lastig worden exact die paar seconden die u nodig hebt te vinden. De beste methode is het gehele interview op het einde van de tijdlijn te plaatsen, en vervolgens het scheermesgereedschap te gebruiken om de delen die u niet nodig hebt weg te snijden en te verwijderen.


Terwijl u bezig bent, houdt u langzamerhand steeds minder clips over tot uw interview uit een overzichtelijke selectie bruikbare opnamen bestaat.



De montage verfijnen

Nu de belangrijkste delen op hun plaats staan, kunt u beginnen uw montage bij te werken. U kunt beginnen met het plaatsen van cutaways over de interviews, het bijsnijden van opnamen zodat deze exact beginnen en eindigen waar u wilt, en het verwijderen van opnamen of zelfs scènes die niets bijdragen aan uw voltooide programma.

Deze fase kan het meest langdurige en meest frustrerende deel van het proces zijn, maar hoe kritischer u bent over het perfect krijgen van elke opname, hoe beter uw uiteindelijke film zal zijn.


Nu we onze documentaire hebben teruggebracht van uren aan opnamemateriaal tot slechts de scènes die we nodig hebben, is het tijd om alles in elkaar te zetten met behulp van gesproken tekst, muziek en bijschriften. 





Scripts en gesproken tekst

Waarschijnlijk zult u merken dat er delen van het verhaal ontbreken wanneer u uw feitelijke film hebt gemonteerd. In andere woorden, de interviews en beelden kunnen een deel van het verhaal vertellen, maar andere delen zullen moeten worden verhelderd, uitgelegd of eenvoudig aan elkaar worden gekoppeld, zodat ze begrijpelijk en vloeiend worden. 

Daar komt u, de filmmaker, bij kijken. U geeft uw eigen perspectief op wat er in de film gebeurt en laat de film het verhaal vertellen dat u wilt vertellen. U kunt dit op verschillende manieren doen, maar gewoonlijk worden hiervoor tekstschermen of een ingesproken voice-over gebruikt. 

Als u vindt dat het verhaal van uw film grotendeels begrijpelijk is en enkel een beetje uitleg nodig heeft, kunt u daarvoor een paar tekstschermen gebruiken (het belangrijkste hierbij is om het kort te houden - maximaal 30 woorden per keer op het scherm). 

Meestal zult u echter een script moeten schrijven en een voice-over moeten opnemen. Houd hierbij rekening met het volgende: 

1 Snelheid: de meeste vertellers spreken met een snelheid van 100-120 worden per minuut. Schrijf dus duidelijk en bondig.
2 Taal: houd het taalgebruik eenvoudig en direct. Veel bijvoeglijke naamwoorden en bloemrijke beschrijvingen leiden af.
3 Herhaling: zorg dat u niet steeds de dingen herhaalt die uw geïnterviewden net hebben gezegd. Probeer in elke zin iets nieuws te zeggen.
4 Respect: respecteer de intelligentie van uw kijkers. Er is niets erger dan naar een programma kijken waarin u wordt toegesproken alsof u achterlijk was. De beste documentaires versimpelen het verhaal niet teveel.
5 Wie bent u? Beslis wie u bent als verteller - een onpartijdige toeschouwer of onderdeel van de actie. Als de film deels gaat over hoe u de film hebt gemaakt (zoals de films van Michael Moore of Louis Theroux), kunt u zelf in beeld verschijnen en informele spreektaal gebruiken. Als de verteller geen deel uitmaakt van de actie (zoals in films van David Attenborough), spreekt u onafhankelijker en formeler.
6 Dekkende opnamen: tenzij de verteller in beeld is, moet er iets anders in beeld zijn. Kies relevante opnamen en denk eraan daarnaar indien nodig te verwijzen in het script.


Sfeer

De verteller maakt het verhaal van uw film tot een geheel, maar ook hierbij zijn veranderingen van tempo en sfeer noodzakelijk. U kunt een hiermee een heel eind komen met uw opnamen en de inhoud van het verhaal, maar het kiezen van de juiste muziek om in en uit te faden over visuele montages of zachtjes onder de gesproken tekst te laten afspelen kan helpen bij het bepalen van de sfeer. 


U kunt geen commerciële muziek gebruiken voor een productie die u in het openbaar wilt vertonen (op YouTube plaatsen valt hier ook onder). U kunt wel voor weinig geld rechtenvrije muziek kopen op sites als www.productiontrax.com, die u voor al uw videowerk kunt gebruiken. 

Het belangrijkste hierbij uw scènes niet te laten overheersen door de muziek, of de kijker teveel 'voor te schrijven' hoe die zich bij een scène zou moeten voelen als dat niet duidelijk wordt door het verhaal. Gebruik muziek om te benadrukken wat er in de film gebeurt, niet om emotie of opwinding 'erin te plakken' wanneer dat niet op zijn plaats is. 

Muziek kan een geluidseffect zijn, en geluidseffecten kunnen muziek zijn. Stilte, of het originele geluid van uw video kan even effectief zijn als muziek. Probeer de audio als één geheel te zien. 

Bovenstaand hebben we de verschillende stadia behandeld van het opnemen en monteren van een feitelijke film met Pinnacle Studio, maar geen enkel videoproject is compleet zonder een publiek. 

Gelukkig is er dankzij de beschikbaarheid van camcorders met TV-kwaliteit voor consumenten en programma's als Pinnacle Studio een ware revolutie op het gebied van eigen videoproducties op gang gekomen, zodat er nu vele manieren zijn om uw film onder de aandacht van een publiek te brengen. 

Online

De eenvoudigste manier om uw werk te laten zien is het te uploaden naar een site als YouTube of Yahoo (zolang uw project maar niet langer is dan 10 minuten). Het is heel eenvoudig (u kunt het zelfs direct vanuit de tijdlijn van Studio doen). Klik op het tabblad Film maken en selecteer de optie Web. 

U zult een paar goede tags (zoekwoorden) moeten toevoegen, en in elk geval wat werk moeten verrichten om uw video te promoten bij potentiële kijkers, maar als u dat op de juiste manier doet kunt u al snel een behoorlijk publiek bereiken. 

Festivals

We hebben allemaal wel van het filmfestival van Cannes gehoord, waar filmmakers van over de hele wereld hun werk komen vertonen in de hoop te worden opgemerkt door de grote studio's. Maar Cannes is slechts één van de letterlijk duizenden festivals die jaarlijks overal ter wereld worden gehouden. 

Sommige filmmakers kunnen maanden doorbrengen met van het ene festival naar het andere te gaan in een continue rondgang langs premières en bijeenkomsten, allemaal betaald door de festivals zelf. 

Voor minder prestigieuze producties is het inzenden van projecten bij de kleinere festivals een goede manier om een publiek voor uw film te krijgen, mensen te ontmoeten en inzicht te krijgen in het hele proces. 

Bij de meeste festivals kunt u ze gratis of goedkoop inzenden. Hoewel het veel tijd kan kosten en u geen enkele garantie hebt dat uw film daar zal worden uitgekozen, hebt u wel het grote voordeel dat deze door ervaren critici wordt bekeken en beoordeeld. 

Een goede plek om te beginnen is www.withoutabox.com - een site die u toegang geeft tot het inzendingsproces voor duizenden festivals. 

TV

Tenzij uw documentaire uitzonderlijk goed is samengesteld en materiaal bevat dat TV-stations nergens anders kunnen krijgen, is de kans dat u hem aan een nationale zender kunt verkopen erg klein. Lokale zenders en andere kabel-TV-bedrijven zijn echter een ander verhaal. Elk daarvan heeft andere behoeften en standaarden, en er is niets dat u tegenhoudt exemplaren van uw werk op te sturen naar de redacties van dergelijke zenders. Ook als het niet wordt uitgezonden kan uw werk dienst doen als visitekaartje, waardoor u mogelijk de kans krijgt andere projecten te bespreken. 

Als u echter zelf niet echt over verkoperskwaliteiten beschikt, kunt u proberen uw project bij een distributeur onder te brengen. Distributeurs zijn bedrijven die filmmakers vertegenwoordigen en hun werk naar TV-kanalen overal ter wereld brengen. Wees u er echter van bewust dat distributeurs gewoonlijk een zeer hoge technische kwaliteit van het werk eisen, en als een distributeur u vertegenwoordigt zal die een aanzienlijk deel van de opbrengsten opeisen. Het grote voordeel is dat de verkoop en al het promotionele werk door hen voor u wordt afgehandeld. 



 CluB Webmaster: John Riegen / Harry van der Burgt